Terwijl overheden hun digitale trans­for­matie versnellen, wordt het steeds urgenter om complexe regel­ge­ving goed te imple­men­teren in digitale systemen. Deloitte, TNO, de Univer­si­teit van Amsterdam en Be Informed organi­seerden daarom de Norm Enginee­ring Confe­rence 2026 in Den Haag, om de stap te zetten van ambitie naar concrete toepassing.

“Jaren­lang bleven veel van deze ideeën vooral hangen in onder­zoek en concep­tuele modellen,” zegt Matthew Gracie, Managing Director van het Risk, Regula­tory & Foren­sics team bij Deloitte US. “Wat nu veran­dert, is dat ontwik­ke­lingen in AI, zoals LLM’s en agentic AI-modellen, deze concepten naar echte projecten brengen. In combi­natie met standaarden zoals FLINT maakt dit het mogelijk om regel­ge­ving te struc­tu­reren, model­leren en toepassen in prakti­sche oplos­singen. Daarmee verschuift norm enginee­ring van theorie naar een opera­ti­o­nele capability.”

Tijdens de confe­rentie kwamen overheids­or­ga­ni­sa­ties, acade­mici en profes­si­o­nals samen om te kijken hoe norm enginee­ring in de praktijk wordt toege­past. In de discus­sies en use cases werd duide­lijk: de stap van theorie naar echte toepas­sing is nu echt gaande.

De kern van deze ontwik­ke­ling is het vertalen van wetge­ving naar gestruc­tu­reerde, machine-leesbare vormen die geauto­ma­ti­seerde processen betrouw­baar kunnen aansturen. Het idee bestaat al langer, maar de omstan­dig­heden zijn nu einde­lijk rijp om dit op grotere schaal toe te passen. Dat maakt regel­ge­ving consis­tenter, beter uitleg­baar en flexi­beler in gebruik.

Norm engineering als motor voor digitale publieke diensten

Geauto­ma­ti­seerde processen vormen steeds meer de basis van hoe overheden en organi­sa­ties werken. Tegelij­ker­tijd is regel­ge­ving nog vaak geschreven als complexe juridi­sche tekst, die afhan­ke­lijk is van mense­lijke inter­pre­tatie en context. Dat werkte lange tijd goed, maar wordt lastiger naarmate systemen schaal­baarder en consis­tenter moeten opereren.

In een steeds digitaler en meer verbonden landschap ontstaat daardoor een spannings­veld. Mense­lijk oordeel blijft belang­rijk, maar is niet voldoende om regels op grote schaal toe te passen. Systemen hebben gestruc­tu­reerde, uitvoer­bare vormen van regel­ge­ving nodig om consis­tentie, traceer­baar­heid en betrouw­baar­heid te waarborgen.

Daarom wordt norm enginee­ring een steeds belang­rij­kere compe­tentie. Het maakt het mogelijk om wetge­ving op te delen in duide­lijke elementen zoals voorwaarden, beslis­singen en relaties, die direct toepas­baar zijn in digitale processen. Dit zorgt voor consis­ten­tere beslis­singen, betere traceer­baar­heid en duide­lijk inzicht in de juridi­sche basis van uitkomsten.

“De complexi­teit van regel­ge­ving is al decennia een uitda­ging voor overheden en organi­sa­ties, met directe impact op burgers en de economie,” zegt Hugo Ehrnreich, CEO van Be Informed. “De ambitie was altijd om groei en waarde te ontsluiten door regel­ge­ving toegan­ke­lijker te maken met techno­logie. Wat nu nieuw is, is dat de combi­natie van norm enginee­ring, standaarden zoals FLINT en AI ons einde­lijk de middelen geeft om wetge­ving op schaal om te zetten naar machine-leesbare normen en geauto­ma­ti­seerde processen aan te sturen.”

De doorbraak van norm engineering op schaal

Waar norm enginee­ring lange tijd beperkt bleef tot onder­zoek en losse initi­a­tieven, veran­dert dat nu snel. Door een combi­natie van techno­lo­gi­sche en organi­sa­to­ri­sche ontwik­ke­lingen wordt toepas­sing op grotere schaal mogelijk.

Vier belang­rijke thema’s kwamen naar voren tijdens de conferentie:

1. Van 2 dagen naar 14 seconden: AI versnelt het struc­tu­reren van regel­ge­ving aanzien­lijk, terwijl mense­lijke validatie en controle behouden blijven
2. Standaarden zoals FLINT zorgen voor een gedeelde basis: ze maken consis­tente model­le­ring en herge­bruik van regel­ge­ving mogelijk
3. Een groeiend ecosys­teem van profes­si­o­nals werkt samen: overheid, academia en industrie trekken steeds meer samen op richting uitvoering
4. Prakti­sche toepas­singen bewijzen de waarde: machine-leesbare regel­ge­ving onder­steunt digitale publieke diensten en versnelt veran­de­ringen in wetgeving

“Wat we nu zien is een verschui­ving van experi­men­teren naar echte imple­men­tatie,” zegt Pauline Kampinga, CMO van Be Informed. “Met AI kunnen we regel­ge­ving veel sneller struc­tu­reren. Tegelijk zorgt een human-in-the-loop aanpak ervoor dat de kwali­teit en juridi­sche juist­heid behouden blijven. Zodra regel­ge­ving machine-leesbaar is, kan die breed worden toege­past in systemen voor consis­ten­tere beslis­singen, snellere imple­men­tatie en betere dienst­ver­le­ning aan burgers.”

Van concept naar praktijk: norm engineering in actie

Tijdens de confe­rentie werd duide­lijk hoe norm enginee­ring steeds vaker in echte toepas­singen terug­komt. Matthew Gracie (Deloitte) en Hugo Ehrnreich (Be Informed) lieten zien hoe AI en gestruc­tu­reerde model­le­ring de stap van ambitie naar uitvoe­ring mogelijk maken.

Andere bijdragen gingen in op trans­pa­rantie en uitleg­baar­heid van AI. Tom van Engers en Sander Klous (UvA) benadrukten het belang van traceer­baar­heid en accoun­ta­bi­lity, terwijl Maaike de Boer (TNO) liet zien hoe AI en juridi­sche modellen samen­komen in analyse en implementatie.

Ook samen­wer­king en standaarden speelden een belang­rijke rol. Robert van Doesburg (TNO) en Vincent van Dijk (Pharo­sius) lieten zien hoe gedeelde modellen inter­o­pe­ra­bi­li­teit verbe­teren. Ivar Timmer (HvA) benadrukte de behoefte aan multi­dis­ci­pli­naire vaardigheden.

Prakti­sche voorbeelden maakten het concreet. Geert Rensen en Ronald Heller (Be Informed) presen­teerden toepas­singen voor wetge­ving en compli­ance. Stijn Vande­weyer en Sara Maes (Deloitte) lieten zien hoe norm enginee­ring helpt bij complexe vergun­ningstra­jecten. Matthew Gracie toonde hoe FLINT en human-in-the-loop validatie samen­komen. Martijn Ligthart (BZK) en Matthijs ten Hoedt (KVK) lieten zien hoe machine-leesbare regel­ge­ving werkt op natio­nale schaal.

Samen laten deze voorbeelden zien dat norm enginee­ring niet langer een concept is, maar daadwer­ke­lijk wordt toegepast.

Norm engineering vormt de toekomst van digitale regelgeving

De confe­rentie sloot af met een duide­lijke boodschap: norm enginee­ring wordt een centrale aanpak om complexe wetge­ving te vertalen naar digitale, opera­ti­o­nele systemen. Nu digitale uitvoe­ring de norm wordt, hebben organi­sa­ties de juiste capabi­li­ties nodig om beslis­singen consis­tent, trans­pa­rant en gecon­tro­leerd toe te passen.

Daarnaast werd het belang benadrukt van blijvende samen­wer­king tussen overheid, academia en techno­lo­gie­par­tijen om deze ontwik­ke­ling verder te brengen. De inzichten uit de confe­rentie dragen bij aan toekom­stig beleid, compli­ance-strate­gieën en onder­zoek binnen het groei­ende RegTech-ecosysteem.

Deloitte, TNO, de Univer­si­teit van Amsterdam en Be Informed benadrukten hun gezamen­lijke inzet om norm enginee­ring verder te ontwik­kelen en toe te passen als basis voor moderne digitale regelgeving.