Afgelopen woensdag 17 december is Aletta Smits officieel geïnstal­leerd als lector Human-Centered Techno­logy binnen het lecto­raat Digitale Trans­for­matie van het Centre of Exper­tise Onder­nemen van de Hanze in Groningen. Aletta is sinds 1 augustus 2024 verbonden aan dit lecto­raat dat zich bezig­houdt met de impact van de digitale trans­for­matie op mensen, bedrijven en producten, met speci­fieke aandacht voor ethische en maatschap­pe­lijke effecten.

De wereld is meer en meer gevuld met digitale toepas­singen. Soms is dit een een-op-een digitale verta­ling van een voorheen analoog proces. Steeds vaker is het een volle­dige nieuwe toepas­sing: waarin verschil­lende functies al dan niet op een slimme manier worden geïnte­greerd. Soms gaat dit goed, dan kunnen gebrui­kers er makke­lijk mee uit de voeten, maar heel vaak gaat dit ook fout en blijkt de toepas­sing drempels op te werpen of onbegrij­pe­lijk voor de gebrui­kers. Waar ligt dit aan? Hoe kunnen we er met verschil­lende disci­plines en onder­zoeks­ge­bieden voor zorgen dat de digitale trans­for­matie waarin we ons als samen­le­ving bevinden eentje is waarin iedereen mee kan doen? Precies daar liggen de aandachts­ge­bieden van Aletta Smits.

Human-Centered Techno­logy (HCT) is een domein dat mens, techno­logie en ontwerp met elkaar verbindt, met als doel techno­logie beteke­nisvol, inclu­sief en waarden­ge­dreven te maken. De kern: techno­logie is pas waardevol wanneer zij onder­deel wordt van een goede dialoog, tussen mensen, tussen mens en systeem, en tussen disciplines.

Tijdens haar instal­latie schetst Smits een aantal belang­rijke aandachts­ge­bieden binnen het onder­zoeks­ge­bied van Human-Centered Techno­logy binnen de digitale transformatie:

• Techno­logie als gesprek – Goed ontworpen techno­logie ‘luistert’ naar de gebruiker, biedt ruimte voor correctie, en versterkt de zelfstan­dig­heid en het vertrouwen van de gebruiker. Slecht ontworpen techno­logie is eenrich­tings­ver­keer, het ‘luistert niet’. Zowel het ontwerp van techno­logie als het gebruik ervan moeten onder­deel zijn van een weder­kerig proces, een dialoog.
• De rol van design – Design is het proces waarin techno­lo­gi­sche mogelijk­heden worden omgezet in mensge­richte toepas­singen en daarom een essen­tiële factor binnen mensge­richte digitale trans­for­matie. In het beste geval laat het alle deelne­mers beter achter dan voorheen. Een goed ontwerp­proces zorgt voor weder­zijds begrip, plotse­linge inzichten, een gemeen­schap­pe­lijke taal, een gevoel van voldoe­ning en zelfs vreugde. Organi­sa­ties en bedrijven die digitale trans­for­matie serieus nemen doen er goed aan design-denken insti­tu­ti­o­neel te verankeren.
• Van digita­li­se­ring naar digitale trans­for­matie – Er is een scherp onder­scheid tussen digita­li­se­ring (het digita­li­seren van bestaande processen) en digitale trans­for­matie (het funda­men­teel heront­werpen van processen met behulp van digitale mogelijk­heden). Dit onder­scheid is cruciaal: alleen trans­for­matie creëert maatschap­pe­lijke meerwaarde. Instel­lingen moeten techno­logie niet zien als effici­ëntie-instru­ment, maar als hefboom voor nieuwe manieren van werken, leren en organi­seren. Dit vraagt om ruimte voor experi­men­teren, leren van fouten en reflectie.
• Human-centered als moreel kompas – ‑centered begint met het begrijpen van mensen, niet met techni­sche mogelijk­heden. Het sluit aan bij mense­lijk gedrag, perceptie en diver­si­teit. Het onder­steunt zelfstan­dig­heid zonder gebrui­kers te overwel­digen, respec­teert hun controle en heeft aandacht voor context, cultuur en sociale effecten op lange termijn. Kortom, mensge­richte techno­logie versterkt mensen en beschermt hun waarden in plaats van hen te vragen zich aan te passen.
• Onder­zoek als co-creatie van betekenis – Onder­zoek naar digitale trans­for­matie is niet gericht op techno­lo­gi­sche ontwik­ke­ling op zich, maar op het vormgeven van beteke­nis­volle inter­ac­ties. De leerop­drachten die samen­werken binnen het lecto­raat – New Business & ICT, Human-Centered Techno­logy, Digital Health en Business Innova­tion with Connected Systems – vormen juist gezamen­lijk een broed­plaats voor maatschap­pe­lijke innovatie.

Aletta Smits studeerde Engels, werd docent aan het voort­gezet onder­wijs, maar de weten­schap bleef trekken. Ze keerde terug naar de UvA om te promo­veren binnen de theore­ti­sche taalkunde en voerde inder­tijd een van de eerste online taalkun­dige experi­menten uit met een zelfge­schreven Java-appli­catie. Tijdens haar proef­schrift studeerde ze ICT en Psycho­logie en in het brand­punt van deze drie oplei­dingen trof ze design aan. Ze wist het toen nog niet, maar na wat omzwer­vingen bleek daar de eindbe­stem­ming te liggen. In 2011 begon ze bij de Hogeschool Utrecht als docent Commu­ni­catie & Multi­media Design. In 2019 richtte ze daar het lecto­raat Human Experience & Media Design op, en werkte ze zelf als associate lector met een speci­a­li­satie op de inter­actie tussen mensen en AI en hoe je die goed kunt vormgeven. Daarnaast speci­a­li­seert ze zich in hoe adoles­centen met techno­logie omgaan. In augustus 2024 is ze gestart als lector Human-Centered Techno­logy binnen het Centre of Exper­tise Onder­nemen van de Hanze.