Tijdens de deskun­di­gen­bij­een­komst over de Neder­landse Digita­li­se­rings­stra­tegie (NDS) in de Eerste Kamer werd één conclusie breed gedeeld: de ambities zijn er, maar de uitvoe­ring stokt. Standaar­di­satie, regie en gegevens­de­ling blijven knelpunten. Vooral de samen­wer­king tussen bestuurs­lagen en uitvoe­rings­or­ga­ni­sa­ties schiet tekort. Wat ontbreekt, is een gezamen­lijke stip aan de horizon: één manier van digitaal samen­werken en standaar­di­seren, meent Johan de Jong Vice Presi­dent Digital Govern­ment /​ Practice leader Business Analysis and Low Code van CGI.

Het huis van Thorbecke in het digitale tijdperk

Ons bestuur­lijke stelsel vindt zijn oorsprong in 1848. Het huis van Thorbecke bracht heldere verant­woor­de­lijk­heden en een schei­ding der machten. Die struc­tuur vormt nog altijd het funda­ment van onze overheid. Maar digitaal vertaald heeft dit geleid tot versnip­pe­ring: iedere organi­satie bouwde eigen systemen, loketten en processen. Die insti­tu­ti­o­nele logica belem­mert inmid­dels de noodza­ke­lijke samen­wer­king over grenzen heen.

Een nieuw digitaal fundament

Om de doelen van de NDS te reali­seren, hoeft het huis van Thorbecke niet te worden afgebroken. Wel moet het digitale funda­ment eronder worden vernieuwd. Dat funda­ment is nu een afspie­ge­ling van de organi­sa­tie­struc­tuur: verko­kerd en procesgedreven.

Burgers leven niet in organi­sa­ties, maar in gebeur­te­nissen: geboorte, studie, werk, ziekte, pensi­o­ne­ring. Toch is de digitale overheid nog steeds ingericht rond interne processen en afzon­der­lijke loketten. Burgers worden zo gedwongen te schakelen tussen systemen die elkaar niet vanzelf­spre­kend begrijpen. Wat nodig is, is een funda­men­tele digitale heror­de­ning: een samen­han­gende digitale infra­struc­tuur als nieuw fundament.

Scheiden van digitale machten

Stel een overheid voor die dienst­ver­le­ning organi­seert rond levens­ge­beur­te­nissen. Waar je niet aanvraagt wat je al toekomt, maar automa­tisch ontvangt waar je recht op hebt.

Dat vraagt om een gestan­daar­di­seerd digitaal funda­ment waarin gegevens, regels en uitvoe­ring princi­pieel zijn gescheiden. Gegevens zijn herbruik­baar en staan onder regie van de burger. Regels zijn expli­ciet, trans­pa­rant en uniform toepas­baar, los van organi­sa­ties of systemen. Wat resteert, is de conse­quente toepas­sing van regels op gegevens: niet het loket, maar het recht staat centraal.

Kies voor drie leidende principes

Kies daarom in de NDS voor drie leidende principes:

• Gegevens zijn van de burger
• Regels zijn van de overheid
• Wie recht heeft, ontvangt

Photo by Michael Fousert on Unsplash