Neder­land krijgt met de benoe­ming van Wille­mijn Aerdts voor het eerst een staats­se­cre­taris die digitale soeve­rei­ni­teit en de digitale economie samen­brengt binnen één porte­feuille. Daarmee wordt digita­li­se­ring voor het eerst opgepakt als één samen­han­gend bestuur­lijk dossier binnen het minis­terie van Econo­mi­sche Zaken. Dat moment komt niet toevallig. Op veel digitale domeinen bevindt Neder­land zich inmid­dels in de fase van opschalen: er is veel kennis, er lopen veel initi­a­tieven en de volgende stap dringt zich op. Aan de hand van vier actuele voorbeelden laat SAP zien waar de nieuwe staats­se­cre­taris Digitale Soeve­rei­ni­teit en Digitale Economie daarbij in de praktijk het verschil kan maken.

Het belang van digita­li­se­ring is de afgelopen jaren sterk toege­nomen. Wat ooit een onder­steu­nend thema was, raakt nu de kern van economie, samen­le­ving en overheid. In dat licht komt de benoe­ming van een staats­se­cre­taris voor Digitale Soeve­rei­ni­teit en Digitale Economie op een logisch moment. Met deze vier actuele voorbeelden laat Bart Van der Biest, Managing Director bij SAP Benelux, zien waar die rol het verschil kan maken:

1. Richting bepalen

Neder­land beschikt over veel digitale kennis en een sterke infra­struc­tuur. Er gebeurt veel, vaak tegelijk en op verschil­lende plekken. Dat is een kracht, maar het betekent ook dat niet alles dezelfde aandacht hoeft te krijgen. “Juist omdat er zoveel mogelijk is, moet je keuzes maken”, zegt Van der Biest. “Waar wil Neder­land echt in uitblinken? En waar is samen­werken of afhan­ke­lijk zijn prima?”

Een terrein waar Neder­land inter­na­ti­o­naal voorop­loopt, is bijvoor­beeld kwantum­tech­no­logie. Die positie is opgebouwd met jaren­lange inves­te­ringen in onder­zoek, kennis en samen­wer­king. Tegelij­ker­tijd is dit een fase waarin verdere ontwik­ke­ling en opscha­ling grote inves­te­ringen vragen.

Blijven die inves­te­ringen in Neder­land uit, dan neemt het risico toe dat veelbe­lo­vende initi­a­tieven worden overge­nomen door buiten­landse partijen met meer kapitaal.

Bij kwantum­tech­no­logie gaat het om een sleutel­tech­no­logie, met toepas­singen in veilig­heid, commu­ni­catie en strate­gi­sche infra­struc­tuur. Overname betekent dan niet alleen verlies van econo­mi­sche waarde, maar ook van kennis, regie en besluit­vor­ming. Juist daarom is het belang­rijk dat de nieuwe staats­se­cre­taris scherp maakt waar Neder­land bereid is te inves­teren om deze voorsprong vast te houden.

2. Beleid verbinden

Digitale onder­werpen raken steeds vaker meerdere beleids­ter­reinen tegelijk. Een keuze over cloud raakt zowel economie als veilig­heid. AI beïnvloedt onder­wijs, werk en innovatie. En inves­te­ringen in digitale infra­struc­tuur hebben gevolgen voor energie en ruimte. Dat vraagt niet om nieuwe priori­teiten, maar om goede afstemming.

Deze uitda­ging wordt onder meer zicht­baar bij de uitbrei­ding van digitale infra­struc­tuur, zoals datacen­ters. Vanuit econo­misch en digitaal perspec­tief zijn deze inves­te­ringen nodig voor cloud- en AI-toepas­singen. Tegelij­ker­tijd lopen projecten in de praktijk vast op netcon­gestie, ruimte­lijke ordening of vergun­ningen. Wat logisch is vanuit het ene beleids­ter­rein, blijkt elders onver­wachte gevolgen te hebben.

“Overheden en bedrijven maken digitale keuzes vanzelf­spre­kend vanuit hun eigen verant­woor­de­lijk­heid, terwijl de gevolgen zich uitstrekken over meerdere maatschap­pe­lijke en econo­mi­sche domeinen”, zegt Van der Biest. “Wat helpt, is een bewinds­per­soon die meekijkt en zorgt dat die keuzes elkaar versterken.”

3. Lastige afwegingen uitleggen en legitimeren

Digitale keuzes leiden in de praktijk niet altijd tot direct draag­vlak. Dat is onder andere zicht­baar bij plannen voor groot­scha­lige AI-infra­struc­tuur, zoals een AI-factory op de Maasvlakte. Zulke facili­teiten vragen om ruimte, energie en netca­pa­ci­teit en roepen daarmee vragen en weerstand op.

Tegelij­ker­tijd zijn ze nodig om AI-ontwik­ke­ling en innovatie in Neder­land mogelijk te houden.

Dit soort besluiten is op korte termijn niet altijd populair, maar bepaalt wel of Neder­land op langere termijn kan blijven meedraaien in een steeds compe­ti­tie­vere digitale economie. Het alter­na­tief is dat inves­te­ringen en ontwik­ke­ling zich verplaatsen naar andere landen, met struc­tu­rele gevolgen.

4. Besluiten vertalen naar uitvoering en budget

Digitale keuzes verschillen van veel andere beleids­dos­siers doordat vroege beslis­singen langdu­rige gevolgen hebben. Wie niet tijdig inves­teert, loopt het risico afhan­ke­lijk te worden van keuzes die elders zijn gemaakt. Digitale ambities vragen daarom om gerichte en tijdige investeringen.

Dat geldt bijvoor­beeld voor digitale soeve­rei­ni­teit. Meer grip krijgen op data, cloud en afhan­ke­lijk­heden vraagt om inves­te­ringen in alter­na­tieven en migratie op het moment dat systemen worden vernieuwd. Wordt dat moment gemist, dan ligt afhan­ke­lijk­heid vaak voor jaren vast. Juist daarom is het belang­rijk dat er een staats­se­cre­taris is die digitale keuzes direct kan vastleggen in budgetten en planningen. Niet later, maar op het moment dat besluiten worden genomen. Alleen zo worden ambities daadwer­ke­lijk omgezet in uitvoering.