Terwijl cloud­kosten de pan uit rijzen en multi­cloud-strate­gieën vaak stranden op de weerbar­stig­heid van hypers­ca­lers, groeit de interesse in selfhos­ting — een moderne term voor wat vroeger on-premise heette. Maar de discussie gaat niet langer over “cloud versus on-premise”. Het draait om een funda­men­tee­lere vraag: waar horen cruciale appli­ca­ties thuis? Bij een niet-Europese cloud­gi­gant, een Europese aanbieder, of gewoon binnen de eigen muren? En hoe past selfhos­ting in een slimme mix met cloud en colocatie?

De terugkeer van eigen regie

Selfhos­ting betekent dat organi­sa­ties hun software en data zelf beheren, op eigen servers of in een gecon­tro­leerde omgeving. Dat kan variëren van een server in het eigen kantoor tot een profes­si­o­nele colocatie in een extern datacenter. Het concept is niet nieuw, maar wint weer aan relevantie nu bedrijven worstelen met stijgende cloud­kosten, vendor lock-in en de complexi­teit van multicloud.

De vraag die speelt is niet zozeer of we de cloud gebruiken, maar welke appli­ca­ties waar het beste thuis zijn: in een public cloud, on-premise, op eigen servers in een extern datacenter? Voor kriti­sche systemen, zoals finan­ciële admini­stratie, HRM of klant­ge­ge­vens, willen organi­sa­ties steeds vaker zelf de regie houden — zeker als het om gevoe­lige data gaat.

Voordelen van selfhosting

1. Kosten­be­heer­sing – Cloud­kosten kunnen onvoor­spel­baar zijn, vooral bij schaal­bare omgevingen. Selfhos­ting biedt meer grip op de uitgaven, zeker voor stabiele workloads. Eenma­lige inves­te­ringen in hardware en onder­houd zijn vaak voorspel­baarder dan maande­lijkse cloud­re­ke­ningen die meegroeien met het gebruik.
2. Digitale soeve­rei­ni­teit – Voor Europese bedrijven en overheden is de locatie van data en appli­ca­ties een strate­gi­sche keuze. Selfhos­ting — of hosting bij een Europese cloud- of colocatie-aanbieder — zorgt ervoor dat gevoe­lige infor­matie niet onder het rechts­sys­teem van niet-EU-landen valt. Het is niet alleen een techni­sche, maar vaak ook een bijna politieke keuze. Met selfhos­ting vermijd je afhan­ke­lijk­heid van Ameri­kaanse of Aziati­sche cloudproviders.
3. Flexi­bi­li­teit en controle – Organi­sa­ties kunnen hun infra­struc­tuur precies afstemmen op hun behoeften, zonder afhan­ke­lijk te zijn van de roadmap of beper­kingen van een cloud­pro­vider. Dat is met name aantrek­ke­lijk voor bedrijven met speci­fieke compli­ance-eisen of legacy-systemen die moeilijk naar de cloud te migreren zijn.
4. Open-source oplos­singen – Selfhos­ting gaat vaak hand-in-hand met open-source software, die organi­sa­ties de vrijheid geeft om systemen aan te passen zonder licen­tie­kosten. Voorbeelden zijn Nextcloud (voor bestands­syn­chro­ni­satie en samen­wer­king), Element (voor bevei­ligde commu­ni­catie), en Vikunja (een open-source alter­na­tief voor project­ma­na­ge­ment­tools). Deze tools zijn vaak verras­send volwassen en bieden enter­prise-functies die voorheen alleen in commer­ciële cloud­op­los­singen beschik­baar waren.

Uitdagingen

Dit lijstje met voordelen is zeker niet compleet. Veel hangt hierbij ook af van de speci­fieke situatie van de organi­satie. Een hele belang­rijke hierbij is: hoeveel techni­sche kennis en vaardig­heden heeft de organ­satie nog in huis? Veel bedrijven en overheden hebben de afgelopen jaren IT als een kosten­post gezien. Vandaar de de enorme trend naar uitbe­steden die we de afgelopen periode hebben gezien. Daarbij hebben we in eerste instantie inder­daad finan­ciele voordelen gezien, maar die zijn zo langza­mer­hand door de snel stijgende cloud­kosten teniet gedaan. Boven­dien komen meer en meer organi­sa­ties tot de ontdek­king dat IT niet zozeer een kosten­post is, maar dat goed georga­ni­seerde IT juist een concur­ren­tie­voor­deel oplevert. En dan wordt het lastig, want “we” hebben de afgelopen jaren juist afscheid genomen van veel kwali­ta­tief hoogwaar­dige IT-medewer­kers. Dit betekent dat selfhos­ting ook met een aantal uitda­gingen komt:

1. Complexi­teit en onder­houd – Selfhos­ting vereist kennis en menskracht. Organi­sa­ties moeten zelf zorgen voor updates, bevei­li­ging en back-ups. Voor IT-afdelingen die gewend zijn aan de “server­less” belofte van de cloud, kan dat een stevige cultuur­om­slag betekenen.
2. Schaal­baar­heid – Cloudom­ge­vingen schalen automa­tisch mee met de vraag, maar selfhos­ting vereist planning en inves­te­ringen in extra capaci­teit. Voor bedrijven met sterk wisse­lende workloads kan dat een nadeel zijn. Nu worden dit soort schaal­voor­delen door de hypers­ca­lers nogal aange­dikt. Er zijn niet zo heel veel toepas­singen waarbij de vraag naar capaci­teit enorm varieert.
3. Bevei­li­ging – “Bevei­li­ging is geen feature, maar een proces”, wordt vaak gezegd. Selfhos­ting betekent dat organi­sa­ties zelf verant­woor­de­lijk zijn voor aspecten als patches, firewalls en inciden­tres­ponse. Dat kan een risico zijn als de benodigde exper­tise ontbrekt.

Zoeken naar de juiste mix

De toekomst ligt niet in een “of-of”, maar in een weldoor­dachte combi­natie van selfhos­ting, cloud en colocatie. Kriti­sche appli­ca­ties — zoals finan­ciële systemen, HRM of klant­da­ta­bases — kunnen zelf gehost worden, terwijl minder gevoe­lige of in capaci­teits­vraag schom­me­lende workloads in de cloud draaien. Colocatie biedt een tussenweg: eigen hardware in een profes­si­o­neel datacenter, met de voordelen van selfhos­ting maar zonder de zorgen over stroom en koeling.

Het gaat hierbij om wat wel “data gravity” wordt genoemd.Met andere woorden: waar staan je meest cruciale data en appli­ca­ties? Wie heeft daar toegang toe? En hoe zorg je dat je niet afhan­ke­lijk bent van één aanbieder? Voor Europese bedrijven speelt daarbij ook de vraag: bij wie host je? Een hypers­caler met hoofd­zetel in de VS? Of een Europese partij die voldoet aan AVG en andere lokale regelgeving?

Conclusie: zelf bepalen waar je data thuis hoort

Selfhos­ting is geen terug­keer naar het verleden van uitslui­tend on-premise omgevingen. Het is juist een kerna­spect van een bewuste keuze voor meer controle, lagere kosten en digitale soeve­rei­ni­teit. Het vraagt om inves­te­ringen in kennis en infra­struc­tuur, maar biedt organi­sa­ties ook volop de vrijheid om zelf te bepalen waar hun data en appli­ca­ties thuis horen.

Voor organi­sa­ties die de stap willen maken, zijn er volop volwassen open-source alter­na­tieven beschik­baar — van het genoemde Nextcloud voor bestands­syn­chro­ni­satie en produc­ti­vi­teits­soft­ware tot Matrix voor commu­ni­catie. De uitda­ging ligt niet in de techno­logie, maar in het vinden van de juiste balans tussen eigen regie en de flexi­bi­li­teit van de cloud.