Veel mensen werken op tijden die niet altijd aansluiten op hun natuur­lijke bioritme. Terwijl slechts een deel van de beroeps­be­vol­king zich echt prettig voelt in de vroege ochtend, plannen veel organi­sa­ties hun roosters alsof dat voor iedereen geldt. Chrono­bi­o­logen zien hierin risico’s voor welzijn en gezond­heid. Dyflexis ziet daarom een groei­ende noodzaak om werkritmes beter af te stemmen op het biolo­gi­sche ritme en agendeert de chrono­bi­o­lo­gi­sche werkweek als toekom­stige visie.

Uit onder­zoek van onder meer LMU München en Harvard Medical School blijkt dat langdu­rige ritmemis­match samen­hangt met slech­tere slaap, minder herstel en een hogere stress­be­las­ting. Medewer­kers die struc­tu­reel buiten hun natuur­lijke ritme werken, ervaren daardoor vaker concen­tra­tie­pro­blemen, prikkel­baar­heid en vermin­derde motivatie. Dat werkt door in het dagelijks functi­o­neren, zowel op het werk als thuis.

Zichtbaar op de werkvloer

Op de werkvloer komt dat terug in een minder voorspel­bare energie­ver­de­ling over de dag. Zo kunnen diensten wisse­lend aanvoelen qua focus en belas­ting, zeker wanneer roosters weinig aansluiten op de natuur­lijke piek- en herstel­mo­menten. Uit neuro­we­ten­schap weten we dat die momenten in golven verlopen, terwijl planningen daar meestal niet op zijn ingericht. Daardoor blijft een deel van de beschik­bare energie­ca­pa­ci­teit onbenut.

3 noodzakelijke verschuivingen

Om de struc­tu­rele mismat­ches in werktijden te doorbreken, pleit Dyflexis voor een chrono­bi­o­lo­gi­sche werkweek: een denkkader dat planning, teaminzet en werkdruk meer in lijn brengt met het biolo­gi­sche ritme. Dat vraagt in de praktijk om drie verschuivingen:

. Plan niet alleen op aanwe­zig­heid, maar op energie – De meeste planningen gaan uit van de vraag: kan iemand werken op dit tijdstip? Maar de werke­lijke vraag is: kan iemand op dit tijdstip goed werken? Onder­zoek van LMU München toont dat presta­ties tot 30 procent kunnen verschillen afhan­ke­lijk van het moment van de dag. Een avond­mens die vroeg moet starten, functi­o­neert fysio­lo­gisch alsof hij of zij twee uur slaap heeft gemist.

Bastiaan Schoon­hoven, CCO bij Dyflexis, denkt dan ook dat we in de toekomst veel meer energie­ge­stuurd gaan plannen. “Roosters gaan rekening houden met chrono­types, opeen­vol­gende belas­ting en herstel­reeksen. Het gaat om subtiele aanpas­singen: een verschoven start­tijd, een andere volgorde van taken, of het voorkomen van ritmisch ongun­stige weken. Organi­sa­ties die dit toepassen, gaan minder fouten zien, meer focus en stabie­lere prestaties.”

2. Benut natuur­lijke focus­ven­sters voor het werk dat ertoe doet – Harvard-studies laten zien dat ieder mens één tot twee focus­ven­sters heeft waarin het brein complex werk veel effici­ënter uitvoert. Toch gaan deze piekmo­menten vaak op aan admini­stratie of overleg.

Schoon­hoven ziet dat teams grote winst behalen door kritieke taken bewust te plannen in deze vensters. Het gaat hierbij onder meer om taken die foutge­voelig zijn en concen­tratie vragen, zoals medicatie- of kwali­teits­con­troles in de zorg of nauwkeu­rige service-hande­lingen in de logis­tiek. Dit maakt het werk voorspel­baarder, verlaagt de werkdruk en vermin­dert de mentale belas­ting later in de dienst.

3. Maak ritme een vast onder­deel van het gesprek over werkdruk – Werkdruk wordt vaak besproken als een kwestie van taakvo­lume of bezet­ting, terwijl ritmemis­match een veel sterkere voorspeller is van fouten, uitval en vermoeid­heid. Chrono­bi­o­lo­gisch onder­zoek laat zien dat struc­tu­reel werken op het verkeerde moment van de dag direct leidt tot slech­tere slaap, hogere prikkel­baar­heid en een hogere foutmarge.

Schoon­hoven denkt dat ritme net zo bespreek­baar gaat worden als roosters en verlof. “Vermoeid­heid, een kort lontje, stijgende foutmarges en slechter herstel zijn vaak geen persoon­lijke tekort­ko­mingen. Het zijn eerder signalen van een ritme­pro­bleem. Teams die dit herkennen, kunnen tijdig bijsturen en voorkomen dat medewer­kers langdurig uitvallen.”

Economische noodzaak

Volgens Schoon­hoven zijn de kosten van ritmemis­match hoog. Vermoeid­heid verhoogt de foutkans, verlaagt de produc­ti­vi­teit en zorgt voor meer uitval. Sectoren waar de ritmes struc­tu­reel botsen, hebben opval­lend hogere verloopcijfers.

“Onze economie draait nog op schema’s uit het tijdperk van de Industriële Revolutie, terwijl de mens allang niet meer zo werkt”, stelt Schoon­hoven. “Werktijden zijn de laatste grote blinde vlek van de arbeids­markt. Als we ze einde­lijk laten aansluiten op de biolo­gi­sche werke­lijk­heid, versnelt alles: herstel, creati­vi­teit, kwali­teit en motivatie. De chrono­bi­o­lo­gi­sche werkweek is geen rooster­con­cept, maar een nieuw kompas voor mense­lijk werk. Wie plant op energie in plaats van op conventie, bouwt een gezon­dere organi­satie en een gezon­dere samenleving.”